De haka uitgelegd

Wat een haka is

De haka is een verzameling ceremoniële dansen binnen de Māori-cultuur. Als podiumkunst wordt de haka vaak door een groep uitgevoerd, met krachtige bewegingen en voetstampen, ritmisch begeleid door gezang. Traditioneel werden ze door zowel mannen als vrouwen uitgevoerd voor uiteenlopende sociale doeleinden. Het lichaam dient als instrument en als medium van overdracht, en het belangrijkste aspect zijn de woorden en de boodschap die ze bevatten. Het museum noemt de haka een bekend en krachtig ritueel.

Waar de Māori-traditie zegt dat het begon

Volgens de Māori-traditie is de haka ontstaan uit een scheppingsverhaal. De zonnegod, Tama-nui-te-rā, had twee vrouwen, de Zomermaagd, Hine-raumati, en de Wintermaagd, Hine-takurua. De haka ontstond bij de komst van Hine-raumati, wier aanwezigheid op stille, hete dagen zichtbaar werd in een trillende beweging in de lucht. Dit was de haka van Tāne-rore, de zoon van Hine-raumati en Tama-nui-te-rā. Daarom is de haka zowel een natuurverschijnsel als een dans: het trillen van de lucht op een hete zomerdag.

Niet alleen een krijgsdans

Haka worden in de volksmond geassocieerd met de strijdvoorbereiding van mannelijke krijgers, maar het idee dat haka doorgaans krijgsdansen zijn, wordt door Māori-geleerden als onjuist beschouwd. Hun functies omvatten het verwelkomen van gasten, het uitgeleide doen van en rouwen om overledenen, het geven van advies of instructies, het herstellen van zelfrespect, het intimideren van tegenstanders en het overbrengen van sociale en politieke boodschappen. De peruperu is een krijgshaka waarbij wapens worden gebruikt, terwijl de haka taparahi zonder wapens wordt uitgevoerd en de meer gangbare ceremoniële vorm is.

Lees verder: Kapa haka uitgelegd

Wat u ziet en hoort

Bij de haka worden gezichtsvertrekkingen gebruikt, zoals het tonen van het wit van de ogen, pūkana genoemd, en het uitsteken van de tong, whetero genoemd, wat alleen door mannen wordt gedaan. Een grote verscheidenheid aan krachtige lichaamsbewegingen begeleidt deze, zoals met de handen op het lichaam slaan en met de voeten stampen. In de Māori-cultuurvoorstelling van het museum worden de oorsprong, traditionele toepassingen en verschillen van de haka uitgelegd, zodat de uitdaging wordt geïntroduceerd voordat deze wordt uitgevoerd. Luister naar de woorden én naar de beweging, want de woorden dragen de boodschap.

De haka voorbij het podium

Het gebruik van de Nieuw-Zeelandse rugby-unieteam om voor internationale wedstrijden een haka uit te voeren, heeft de dansvorm wereldwijd breder bekend gemaakt. Die bekendheid is een van de redenen waarom de haka zo vaak wordt teruggebracht tot een uitdaging voor een wedstrijd. In de Māori-cultuur is het een veel bredere vorm, uitgevoerd bij vele sociale gelegenheden, en de sessie in het museum introduceert de oorsprong, traditionele toepassingen en verschillen van de haka. De haka zien uitgelegd op de plek waar hij wordt uitgevoerd, in plaats van op een televisiescherm, is juist het doel van de sessie.

Met respect kijken

Niet-traditionele of onnauwkeurige haka-uitvoeringen zijn bekritiseerd door Māori-academici, en sommige Māori-leiders hebben bezwaar gemaakt tegen achteloze imitaties. Het museum zegt dat zijn Māori-voorstelling tapu is en licht bezoekers in over de protocollen voordat zij de zaal betreden, dus de praktische regel is de briefing serieus te nemen. Kijk, luister en laat de gastheren beslissen of bezoekers mogen deelnemen. Kopieer de bewegingen of de gezichtsuitdrukkingen niet buiten de sessie, want het museum vraagt bezoekers de gebruiken en tradities te respecteren en te behouden.