Kapa haka uitgelegd

Wat de woorden betekenen

De term kapa haka omvat de actieliederen van de Māori en de groepen die ze zingen. Woord voor woord betekent het groep, kapa, en dans, haka. Het is voor Māori een belangrijke weg om hun erfgoed en culturele identiteit via zang en dans tot uitdrukking te brengen en te tonen. Moderne kapa haka gaat terug tot de tijd vóór de Europeanen, waarin het zich ontwikkelde uit traditionele vormen van Māori-uitvoeringskunst: haka, mau rākau (wapenkunst), poi en mōteatea (traditionele Māori-liederen).

Hoe een voorstelling is opgebouwd

Een kapa haka-groep bouwt haar stuk op uit een suite van liederen en dansen, die verschillende soorten Māori-muziek en -dans omvatten en samensmelten tot één geheel. De gebruikelijke types zijn het opwarmlied, het intochtslied, het actielied, de haka, het ouderwetse zingen, poi en een slotlied, en elk type kan meer dan eens voorkomen. De performers zijn grotendeels gesynchroniseerd, waarbij beweging, timing, houding, voetwerk en klank samen opgaan. De sessie van het museum is een eigen programma, dus gebruik deze vormen als luistergids, niet als vaste volgorde.

De liederen: waiata tira, whakaeke, waiata-ā-ringa

Waiata tira zijn koorgedeelten die worden gebruikt om de stemmen op te warmen en de groep aan het publiek voor te stellen, op een doorgaans lichte en positieve manier. Whakaeke zijn ook koorgedeelten, vaak gebruikt om commentaar te geven op een actueel maatschappelijk thema, om iemand te herdenken of eenvoudigweg als intochtslied. Waiata-ā-ringa, letterlijk liederen van handen of armen, zijn actieliederen waarin arm- en handbewegingen de gezongen poëzie verfraaien en versterken. Ze bevatten de wiri, het trillen van de handen, en de liedpoëzie is volledig in het Māori.

Poi en het geluid van de handen

Bij poi zwaaien ballen aan koorden synchroon in allerlei figuren en ritmes, terwijl de performers een lied zingen. Het geluid van de poi die de handen raken, is een belangrijk onderdeel van de muzikale begeleiding. Volgens de gangbare lezing vinden poi hun oorsprong in de prekoloniale praktijk van trainen met poi om de behendigheid te verbeteren, en vandaag de dag worden ze gebruikt om gratie en lenigheid te tonen. Naar de handen kijken is de helft van het plezier, want de zwaai van de koorden en het geluid van de poi zijn op elkaar afgestemd.

De haka en het slotlied

Haka kun je het best omschrijven als uitdagingen. Ze worden gebruikt om een punt te maken, iemand of iets te eren, een verhaal te vertellen of een emotie uit te drukken, en ze worden door zowel mannen als vrouwen uitgevoerd. Het zijn vocale uitvoeringen met ritmische declamatie en de gezichtsuitdrukking die pūkana heet, letterlijk staren. Whakawātea zijn koorgedeelten die worden gebruikt om het publiek uitgeleide te doen of een laatste punt te maken voordat men het podium verlaat. De gids over de haka legt uit waarom Māori-geleerden het idee verwerpen dat haka alleen oorlogsdansen zijn.

Lees verder: De haka uitgelegd

Wie treedt op, en het nationale festival

Kapa haka-groepen zijn gemengd en variëren van enkele personen tot tientallen. Ze dragen wel of geen kostuum, en de mensen in een groep zijn op de een of andere manier met elkaar verbonden, via een uitgebreide familiegroep, stam, school of een andere associatie. Enkele performers hebben bijzondere rollen, zoals de kaitataki, de leiders. De enige muziekinstrumenten zijn de gitaar, de pūtatara-schelphoorn, de klanken van poi en rākau, en bodypercussie. Te Matatini, het nationale festival, ontleent zijn naam aan de woorden voor vele gezichten, en het eerste festival werd gehouden in 1972.