Kapa haka wyjaśnione

Co oznaczają te słowa

Termin kapa haka obejmuje pieśni z choreografią ludu Māori oraz grupy, które je śpiewają. Czytane słowo po słowie oznacza grupę, kapa, i taniec, haka. To ważna droga dla ludu Māori do wyrażania i prezentowania swojego dziedzictwa oraz tożsamości kulturowej poprzez pieśń i taniec. Współczesna kapa haka wywodzi się z czasów przedeuropejskich, gdzie rozwinęła się z tradycyjnych form sztuki performatywnej Māori: haka, mau rākau (sztuka władania bronią), poi i mōteatea (tradycyjne pieśni Māori).

Jak powstaje występ

Grupa kapa haka buduje swój występ z zestawu pieśni i tańców, obejmujących kilka rodzajów muzyki i tańca Māori, połączonych w jedną całość. Typowe rodzaje to pieśń rozgrzewająca, pieśń wejścia, pieśń z gestami, haka, śpiew w dawnym stylu, poi i pieśń końcowa, a każdy z nich może pojawić się więcej niż raz. Wykonawcy są w dużej mierze zsynchronizowani — gest, rytm, postawa, praca nóg i dźwięk poruszają się razem. Sesja w muzeum to odrębny program, więc traktuj te formy jako wskazówkę do słuchania, a nie jako kolejność występu.

Pieśni: waiata tira, whakaeke, waiata-ā-ringa

Waiata tira to utwory chóralne służące rozgrzaniu głosów i przedstawieniu grupy publiczności w sposób na ogół lekki i pogodny. Whakaeke to również utwory chóralne, często wykorzystywane do komentarza na temat aktualnej kwestii społecznej, upamiętnienia kogoś lub po prostu jako pieśń wejścia. Waiata-ā-ringa, dosłownie pieśni rąk, to pieśni z gestami, w których ruchy ramion i dłoni wzbogacają i wzmacniają śpiewaną poezję. Występuje w nich wiri — drżenie dłoni — a poezja pieśni jest w całości w języku Māori.

Poi i dźwięk dłoni

Poi polega na wymachiwaniu kulkami przymocowanymi do sznurków, w synchronii, w rozmaitych figurach i rytmach, podczas gdy wykonawcy śpiewają pieśń. Dźwięk poi uderzających o dłonie jest ważną częścią akompaniamentu muzycznego. Według powszechnej relacji poi mają swoje źródło w przedkolonialnej praktyce treningu z poi dla poprawy zwinności, a dziś służą do prezentowania gracji i zręczności. Obserwowanie dłoni to połowa przyjemności, ponieważ wymach sznurków i dźwięk poi są zsynchronizowane.

Haka i pieśń końcowa

Haka najlepiej opisać jako wyzwania. Służą do wyrażenia stanowiska, uhonorowania kogoś lub czegoś, opowiedzenia historii bądź wyrażenia emocji, a wykonują je zarówno mężczyźni, jak i kobiety. To występy wokalne z rytmiczną deklamacją i mimiką twarzy zwaną pūkana, dosłownie wpatrywaniem się. Whakawātea to utwory chóralne służące pożegnaniu publiczności lub postawieniu ostatniej kwestii przed zejściem ze sceny. Przewodnik po haka wyjaśnia, dlaczego badacze Māori odrzucają pogląd, że haka to wyłącznie tańce wojenne.

Czytaj dalej: Haka wyjaśniona

Kto występuje, i festiwal narodowy

Grupy kapa haka są mieszane i liczą od kilku osób do kilkudziesięciu. Mogą, ale nie muszą, nosić kostiumów, a osoby w grupie łączy jakiś związek — rodzina rozszerzona, plemię, szkoła lub inne stowarzyszenie. Kilku wykonawców pełni szczególne role, takie jak kaitataki, czyli liderzy. Jedynymi instrumentami muzycznymi są gitara, muszla pūtatara, dźwięki poi i rākau oraz perkusja ciała. Te Matatini, festiwal narodowy, bierze swoją nazwę od słów oznaczających wiele twarzy, a pierwszy festiwal odbył się w 1972 roku.